Dạy và học Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học, cao đẳng

17:8′ 10/7/2006

 

Nghiên cứu, học tập và làm theo Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) có vai trò quan trọng trong hình thành, củng cố nền tảng tư tưởng cho đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước. Qua khảo sát một số trường ĐH, CĐ trên toàn quốc thì 93,6% số sinh viên (SV) được điều tra cho rằng môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh rất bổ ích. Từ học môn này, nhiều SV đã cố gắng phấn đấu toàn diện cả về học tập, tu dưỡng đạo đức để trở thành đoàn viên ưu tú, cảm tình đảng và đảng viên. Tuy nhiên, chúng tôi thấy đang có khó khăn cần có những giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn rất quan trọng này.

 Hiện nay, đội ngũ giảng viên (ĐNGV) dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh còn thiếu và chất lượng chưa cao. Cả nước có trên 2.000 giáo viên (GV) dạy các bộ môn Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Nếu căn cứ vào số SV và số giờ giảng chuẩn của một GV trong một năm thì ĐNGV hiện có mới chỉ đáp ứng được một nửa nhu cầu. Đội ngũ giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh hầu như chưa được đào tạo chính quy, chuyên sâu, mới chỉ được bồi dưỡng ngắn hạn, học bổ trợ qua một khóa khoảng sáu tháng. Giảng viên Tư tưởng Hồ Chí Minh phần lớn nằm trong khoa, tổ bộ môn Mác-Lênin. Theo số liệu thống kê của Ban Đại học Thành ủy Hà Nội, có 17 trường trong Khối ĐH, CĐ Hà Nội thành lập khoa Mác-Lênin, 22 trường có tổ bộ môn, 3 trường không thành lập khoa, tổ. Nhiều GV dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh đã tốt nghiệp đại học cách đây hàng chục năm, vốn kiến thức mà họ tiếp thu được ở các trường ĐH, CĐ lạc hậu so với cuộc sống. ở các trường khối văn hóa, nghệ thuật, ĐNGV còn mỏng hơn… Việc GV dạy quá nhiều giờ vẫn tồn tại do quy mô đào tạo tăng (có trường số giờ dạy/năm của một GV trên dưới 1.000 giờ quy đổi). Thực trạng này làm cho ĐNGV không còn thời gian nghiên cứu khoa học, chuẩn bị kỹ bài giảng trước khi lên lớp. Bên cạnh đó, nhiều thầy, cô chưa thật sự tâm huyết với nghề. 

Mặt khác, nhiều cấp ủy đảng, nhà trường chưa chăm lo đầy đủ để nâng cao trình độ các mặt cho lực lượng GV một cách cụ thể, đúng mức. Các chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, chưa tạo động lực thu hút người giỏi, có tâm huyết vào lĩnh vực giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh. Hệ thống tổ chức quản lý công tác nghiên cứu khoa học, phục vụ dạy và học còn phân tán, thiếu sự phối hợp.

Nội dung giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở nhiều trường ĐH, CĐ ít sát thực tiễn, nặng tính sách vở, chậm được đổi mới, chưa tạo được sự hấp dẫn. Nhiều nội dung trong các giáo trình còn trùng lặp, chưa cô đọng, thiếu tính lô gích giữa các phần, các thí dụ minh họa chưa có tính thuyết phục cao… Khi biên soạn giáo trình, các bộ, ban, ngành chưa tập hợp được ý kiến rộng rãi của giảng viên, cập nhật những vấn đề mới của thực tiễn.

Cán bộ giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh thường hạn chế về ngoại ngữ, nắm bắt các phương tiện giáo dục hiện đại… nên rất ít trường áp dụng phương pháp mới mà chủ yếu là cách dạy truyền thống, giáo viên đọc, sinh viên ghi, không nghiên cứu tài liệu trước. Nhiều GV lấy nhiệt tình bù tri thức, giản đơn hoá khi phân tích lý luận khoa học; chưa nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, chỉ thiên về thành tích, ưu điểm, theo ý muốn chủ quan, hoặc dựa trên những kết luận có sẵn. Bên cạnh đó, khâu kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy thiếu thường xuyên, nhiều trường chưa coi trọng công tác tổng kết thực tiễn của đơn vị mình để rút kinh nghiệm và bổ sung những nội dung mới về lý luận vào bài giảng. Hình thức thảo luận tại tổ, lớp tuy có áp dụng nhưng hạn chế; tổ chức xem phim tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Bác, tham quan các viện bảo tàng chưa nhiều. Việc sử dụng các thiết bị, phương tiện hiện đại vào giảng dạy như đèn chiếu, mô hình, đĩa CD… còn ít.

Đại bộ phận SV chưa có suy nghĩ rằng Tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học chính, chưa nhận thức được tính khoa học và sự cần thiết của môn học này. Sinh viên thường quen cách “học thuộc lòng” nên không nắm được bản chất vấn đề, ít suy nghĩ vận dụng, liên hệ giữa lý luận và thực tiễn.

Từ khảo sát chất lượng giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh tại một số trường ĐH, CĐ thấy nổi lên một số giải pháp có hiệu quả sau:

Xây dựng quy hoạch, kế hoạch bồi dưỡng, khai thác đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, giáo viên lý luận Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Trên cơ sở nghiên cứu kỹ Chỉ thị của Ban Bí thư ngày 27-3-2003 về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục Tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, đảng ủy trường, tổ chức đảng ở các khoa, tổ bộ môn Mác-Lênin lãnh đạo các tổ chức chuyên môn tiến hành rà soát, xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng giáo viên lý luận có hiệu quả hơn, chỉ rõ những hạn chế, bất cập để có phương án khắc phục; lập kế hoạch và phương án bồi dưỡng ngắn hạn đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý của trường về vai trò, vị trí của công tác giáo dục lý luận chính trị, qua đó nâng cao nhận thức về công tác này. Cấp ủy, ban giám hiệu có chủ trương, chỉ đạo các phòng, khoa tạo điều kiện thuận lợi để GV luân phiên đi đào tạo, nghiên cứu thực tế trong nước, ngoài nước; tham dự các đợt tập huấn, bồi dưỡng do Bộ Giáo dục – Đào tạo tổ chức; tăng kinh phí đầu tư cho lĩnh vực giáo dục Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; cân đối chế độ lương, thưởng, trợ cấp, kinh phí cho GV khi đi học, làm đề tài…

Thời gian qua, Đảng bộ trường ĐH Quốc gia, Kinh tế quốc dân, Bách khoa, Giao thông vận tải… đã chủ động phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh mở các lớp lý luận chính trị cao cấp cho đội ngũ cán bộ chủ chốt, GV dạy các bộ môn này. Mấy năm gần đây, việc nâng cao chất lượng giảng dạy các bộ môn Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh được đưa vào nghị quyết đảng bộ các trường, theo đó ban chủ nhiệm khoa Mác-Lênin, tổ bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh xây dựng chương trình, phối hợp các khoa, đoàn thanh niên tổ chức các hội thảo có ý nghĩa và tác dụng tích cực như “Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học khối kỹ thuật” (ĐH Bách khoa Hà Nội); “Nâng cao hiệu quả hoạt động của các bộ môn” (ĐH Khoa học xã hội và nhân văn); “Nâng cao chất lượng giảng dạy của đội ngũ cán bộ trẻ” (ĐH Nông nghiệp I)…

Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, đổi mới phương pháp dạy trong ĐNGV – khâu đột phá nâng cao chất lượng giảng dạy. Các thầy giáo, cô giáo phải tìm tòi, đổi mới cách dạy. Dạy cái gì, dạy thế nào để học trò hiểu sâu, nhớ lâu, tiến bộ nhanh. NGND, nhà sử học Lê Mậu Hãn – Tổ tưởng tổ bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh (ĐH Khoa học xã hội và nhân văn) cho rằng: Yếu tố có tính quyết định bảo đảm chất lượng giảng dạy là ĐNGV có kiến thức chuyên sâu về Tư tưởng Hồ Chí Minh, có phương pháp giảng dạy khoa học. Chính ĐNGV phải là tấm gương rèn luyện về tư tưởng, đạo đức theo gương Hồ Chí Minh mới giáo dục được học trò.

Không ít trường đã tăng cường cử GV đi đào tạo văn bằng hai, thạc sĩ và tiến sĩ tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, ĐH Sư phạm Hà Nội, Khoa học xã hội và nhân văn… Từ năm 2001 đến nay, Bộ Giáo dục – Đào tạo đã phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh mở ba khóa đào tạo GV Tư tưởng Hồ Chí Minh cho 300 học viên là cán bộ giảng dạy của các trường ĐH, CĐ trên toàn quốc. Trong các chương trình đào tạo, GV được nghiên cứu sâu các chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh, cách mạng Việt Nam: Văn hóa, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh; phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh v.v… Họ còn được nghiên cứu cả kiến thức của khoa học tự nhiên. Qua đây, GV có tri thức rộng, khả năng phân tích sâu tư tưởng của Người thông qua lời nói, bài viết, hành động trong những hoàn cảnh, thời gian cụ thể để thấy tài năng kiệt xuất, tầm nhìn xa, trông rộng, tư tưởng vĩ đại của vị lãnh tụ. Nhiều trường chú trọng bồi dưỡng ĐNGV bằng nhiều hình thức như: Tham dự các khóa học ngắn hạn do Bộ Giáo dục – Đào tạo tổ chức, các hội thảo do Ban Tư tưởng – Văn hóa TƯ, Ban Khoa giáo TƯ… mở. ở ĐH Dân lập Duy Tân (TP.Hồ Chí Minh), cán bộ, đảng viên phần lớn đã dự các lớp bồi dưỡng Tư tưởng Hồ Chí Minh do Thành uỷ TP. Hồ Chí Minh tổ chức; đối với GV cơ hữu và trợ giảng của tổ bộ môn Mác-Lênin đã có 60% tham gia bồi dưỡng về Tư tưởng Hồ Chí Minh do Bộ Giáo dục – Đào tạo tổ chức và cấp chứng chỉ.

Nhiều trường chú trọng tạo nguồn, trang bị kiến thức rộng và sâu về Tư tưởng Hồ Chí Minh cho những sinh viên khá, giỏi ngay sau khi mới tốt nghiệp đại học. Năm 2005, cả nước mở ba lớp đào tạo SV tốt nghiệp chính quy từ loại khá trở lên do các trường tuyển chọn và cử đi học để về làm GV các môn lý luận Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. ở ĐH Kinh tế quốc dân Hà Nội, hầu hết GV trẻ được tuyển chọn từ các khoa chuyên ngành kinh tế sang dạy Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, sau đó được cử đi học bằng đại học thứ hai ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền. ở ĐH Thương mại, một số GV thuộc bộ môn Lịch sử Đảng, Chủ nghĩa xã hội khoa học được gửi đi đào tạo tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh để về giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh…

Đào tạo, bồi dưỡng GV tại chỗ cũng được nhiều trường áp dụng. Giảng viên đã kinh qua giảng dạy bộ môn Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh lâu năm, vững về kiến thức, có kinh nghiệm thực tiễn đã trực tiếp giúp đỡ giáo viên trẻ. Qua các buổi sinh hoạt chuyên đề, nghiên cứu khoa học, hội thảo về Tư tưởng Hồ Chí Minh, thao giảng, thăm Bảo tàng Hồ Chí Minh… ĐNGV trẻ được nâng cao về nhiều mặt.

Các biện pháp đó đã góp phần nâng cao trình độ ĐNGV bộ môn Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Hiện cả nước có gần 50 giáo sư, phó giáo sư, 310 tiến sĩ, 773 thạc sĩ. Hầu hết các trường đều có GV đạt trình độ thạc sĩ, nhiều trường đạt tới 50-60%, có trường 90-100%.

Việc lựa chọn phương pháp giảng dạy thích hợp là rất cần thiết đối với cả thầy và trò. Giảng viên Đặng Hữu Tiến ở ĐH Dân lập Duy Tân phát biểu: Người thầy phải chắt lọc những nội dung cơ bản, không giảng tràn lan những sự kiện hoặc kể lể tư liệu. Người thầy cần hướng dẫn cho SV tìm đọc tài liệu tham khảo, đến các viện bảo tàng để tham quan, nghiên cứu, phục vụ cho nội dung bài đã học trên lớp.

Cùng với phương pháp truyền thống, các khoa, tổ bộ môn Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh của ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, Sư phạm Hà Nội, Văn hóa, Đà Nẵng, Cần Thơ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền… còn áp dụng phương pháp đối thoại và nêu vấn đề. Phương pháp này tạo thành một quy trình gắn kết nhận thức giữa thầy và trò, tạo thế liên hoàn giúp SV có thể nắm bắt một cách cơ bản những quan điểm, tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh. Thầy và trò trao đổi ngay những vấn đề được nêu ra, giải đáp những khúc mắc trong thực tế. Cách học mang tính gợi mở, người học phải động não, người thầy phải nhuần nhuyễn kiến thức cơ bản, có kinh nghiệm thực tiễn và thật sự “tất cả vì học sinh”. Trong bài giảng, GV dẫn giải những mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh, chủ động sử dụng máy quay đĩa CD, Overhead, máy chiếu Projector… hỗ trợ cho việc này. áp dụng cách tạo “cây kiến thức”. Thầy chỉ cung cấp “thân”, “rễ”, còn SV phải tìm ra “cành” và “lá” cho “cây kiến thức” của mình, tức là SV phải làm việc thật sự, phải tìm tòi. Khi tham gia một cách chủ động vào bài học SV hiểu, nhớ và vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống sẽ dễ dàng, hiệu quả hơn. Người thầy còn hướng dẫn SV cách nghiên cứu, viết tiểu luận. Đây là cơ hội để SV nhìn vấn đề có hệ thống, toàn diện, sâu sắc… Cách dạy, học này tạo cho SV sự hứng thú, say mê với môn học; SV hiểu những đóng góp lớn lao của Hồ Chí Minh, cả về lý luận và trong thực tiễn, có quyết tâm phấn đấu thực hiện tư tưởng của Người.

Một số trường đề ra quy chế bắt buộc tiến hành kiểm tra giữa kỳ với hệ số 0.3, điểm thi hết môn hệ số 0.7. Việc này làm tăng trách nhiệm GV, tạo ra cơ chế cho SV học tập, nghiên cứu thường xuyên.

Các khoa, phòng, đoàn thể cùng tham gia và tạo ra sân chơi cho thế hệ trẻ. Các tổ chức đoàn, hội sinh viên các trường ĐH, CĐ trên cả nước đã tổ chức, tham gia nhiều cuộc thi; thành lập các câu lạc bộ tìm hiểu, học tập theo gương Hồ Chí Minh. Một số đoàn trường lồng ghép việc giáo dục Tư tưởng Hồ Chí Minh vào các buổi sinh hoạt chi đoàn, mỗi buổi nêu ra một chủ đề dưới dạng những câu hỏi để thảo luận. Thành Đoàn TP. Hồ Chí Minh tổ chức cuộc thi “Tuổi trẻ học và làm theo Tư tưởng Hồ Chí Minh” nhiều SV các trường ĐH, CĐ tham dự. Thành Đoàn Hà Nội phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức cuộc thi “Bác Hồ với Tuổi trẻ – Tuổi trẻ với Bác Hồ”, các cuộc thi Olympic các môn khoa học Mác-Lênin,  Tư tưởng Hồ Chí Minh giữa các trường ĐH, CĐ, cuộc thi “Theo dòng lịch sử” về chủ đề Tư tưởng Hồ Chí Minh trên VTV2 Đài Truyền hình Việt Nam… Nhiều SV như Nguyễn Minh Cần, Phạm Văn Lộc (ĐH Khoa học tự nhiên TP. Hồ Chí Minh) cho biết, khi tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh, càng tìm hiểu càng không thể dừng lại. Còn SV Doãn Thu – ĐH Kinh tế quốc dân thì tâm sự: Mình học thống kê, chỉ thích những con số nhưng khi học Tư tưởng Hồ Chí Minh không thấy khô khan, khó tiếp cận. Và Doãn Thu chân thành: Hãy học đi, bạn sẽ thấy ở đó tính giản dị, sự lạc quan và kiên định rất cần cho hành động của giới trẻ. Sinh viên Trần Gia Phúc – Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP. Hồ Chí Minh – cho rằng: Hội thi chỉ có tính chất khơi gợi, điều cốt lõi vẫn là sự tự giác trong nhận thức của mỗi người.

Sau mỗi hoạt động thực tế, tham quan, một số trường như ĐH Dân lập Phương Đông, Khoa học xã hội và nhân văn, Quản lý và kinh doanh Hà Nội, Khoa học tự nhiên Hà Nội… đều yêu cầu SV có bài thu hoạch nêu cảm nghĩ của mình theo chủ đề được ban tổ chức xây dựng trước khi đi tìm hiểu. Những hoạt động tập thể hấp dẫn, bổ ích là một phương pháp bổ trợ trong việc học Tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, tạo động lực để đoàn viên, SV phấn đấu trở thành đảng viên. Trong vài năm gần đây, số SV tham gia lớp tìm hiểu về Đảng của ĐH Sư phạm Hà Nội tăng đều, trung bình hằng năm kết nạp từ 35 đến 50 đảng viên trẻ. ở ĐH Dân lập Tin học – Ngoại ngữ TP. Hồ Chí Minh có 40 SV trong tổng số 58 đảng viên được kết nạp trong vòng 5 năm (2000-2005). Đại học Đà Nẵng 5 năm qua kết nạp được 106 SV vào Đảng…

Nghiêm túc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, ngẫm suy những lời nhắn gửi của các nhà cách mạng lão thành, thời gian qua, các cấp ủy đảng, các trường ĐH, CĐ trên toàn quốc đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Tư tưởng Hồ Chí Minh; xây dựng niềm tin, lý tưởng, hoài bão sống và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại cho thế hệ trẻ Việt Nam.

THUỶ ANH